การสร้างเว็บเพจโดยใช้ภาษา PHP บทที่ 32

การสร้างและใช้งานคลาส (class) และออปเจค (object)

ภาษาแบบ scripting language ในปัจจุบันหลายๆภาษาก็สนับสนุนการเขียนโปรแกรมเชิงวัตถุด้วย ตัวอย่างเช่น Perl และ PHP ก็รวมอยู่ในนั้นด้วย แม้ว่าจะไม่ซับซ้อนเหมือนอย่างภาษาซีพลัสพลัสหรือจาวาก็ตาม

คลาสคือโครงสร้างที่ประกอบด้วยสมาชิก (class members) หรือคุณสมบัติ (properties) ตามแต่จะเรียก และ ฟังก์ชันสมาชิก (member functions) การนิยามคลาสขึ้นมาใช้งานจะเริ่มด้วย class { ... } โดยข้างในจะมีส่วนของตัวแปรสมาชิก และฟังก์ชันสมาชิกตามลำดับ ฟังก์ชันที่มีชื่อเดียวกับคลาสจะเรียกว่า class constructor ทุกครั้งที่มีการสร้างออปเจคจากคลาสโดยใช้คำสั่ง new ฟังก์ชันที่ทำหน้าที่เป็น class constructor ก็จะถูกเรียกมาทำงานก่อนทุกครั้ง ประโยชน์ของการใช้งานก็เช่น ใช้กำหนดค่าเริ่มต้น หรือเตรียมพร้อมก่อนที่จะเริ่มใช้ออปเจค

ลองดูตัวอย่าง การเขียนคลาสสำหรับแบบข้อมูลเชิงนามธรรม (Abstract Data Type) ที่เรียกว่า stack การทำงานของ stack ก็เป็นดังนี้ ถ้าเราใส่ข้อมูลเข้าไป ข้อมูลเหล่านั้นก็จะถูกเก็บไว้เสมือนกับว่า วางซ้อนกันจากข้างล่างขึ้นข้างบน ถ้าเราจะดึงข้อมูลออกมาใช้ก็จะได้ข้อมูลที่อยู่ข้างบนสุด ซึ่งก็คือข้อมูลที่เราใส่เข้าไปครั้งล่าสุดนั่นเอง หน้าที่ของ stack ที่สำคัญก็มีเช่น

 push()   ใส่ข้อมูลไว้ใน stack
 pop()  ดึงข้อมูลออกมา
 is_empty()  ตรวจดูว่า stack มีข้อมูลอยู่อีกหรือไม่ 
 get_size()  หาจำนวนของข้อมูลที่ถูกเก็บไว้ใน stack

ตัวอย่างการสร้างคลาส stack ในภาษา PHP ทำได้ดังตัวอย่างต่อไปนี้
 
<?

class stack {
   var $arrays; 
   var $size;

   function stack() { // class constructor
     $this->size = 0;
     unset($this->arrays);
   }

   function push($elem) {  // put an element on stack
     $this->arrays[$this->size] = $elem;
     $this->size++;
   }

   function get_size() {  // get number of elements stored
     return $this->size;
   }

   function is_empty() { // is stack empty ?
     return ($this->size == 0) ? true : false;
   }

   function pop() { // retrieve an element from the top of stack
     if ( $this->is_empty() == false ) {
       $this->size--;
       return $this->arrays[$this->size];
     }
     else
       return 0;
   }
} 

$inst = new stack; // create an object from stack class
echo "initial stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n";

for ($i=0; $i < 10; $i++) {
  $inst->push( ($i*7)%11 );
}
echo "current stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n";

while (! $inst->is_empty() ) {
  echo "pop ".$inst->pop(),"<BR>\n";
}

echo "stack is ".($inst->is_empty() ? "empty." : "not empty.")."<BR>\n";

$inst = 0; // unuse this instance of class stack
?>

โปรดสังเกตว่า ตัวแปร $this ที่ปรากฎอยู่ในคลาสจะเหมือน this ที่เราใช้ในภาษาซีพลัสพลัส และการนิยามและสร้างฟังก์ชันสมาชิกจะทำภายในคลาสทั้งหมด (เหมือนในภาษาจาวา)

PHP ยังสนับสนุนการสืบทอดคุณสมบัติของคลาส (inheritance) ทำให้เราสามารถสร้างคลาสขึ้นมาใหม่ โดยใช้คลาสที่มีอยู่เดิมและเพื่อส่วนขยายเข้าไป การสืบสอดคุณสมบัติจากคลาสหนึ่งไปยังอีกคลาสหนึ่ง จะใช้คำสั่ง extends คล้ายกับของภาษาจาวา ตามตัวอย่างดังนี้
 
<?

class stack {
   var $arrays; 
   var $size;

   function stack() {
     echo "DEBUG> stack constructor<BR>\n";
     $this->size = 0;
     unset($this->arrays);
   }

   function push($elem) {
     $this->arrays[$this->size] = $elem;
     $this->size++;
   }

   function get_size() {
     return $this->size;
   }

   function is_empty() {
     return ($this->size == 0) ? true : false;
   }

   function pop() {
     if ( $this->is_empty() == false ) {
       $this->size--;
       return $this->arrays[$this->size];
     }
     else
       return 0;
   }
} 

// class LimitedStack is derived from class stack.

class LimitedStack extends stack {
   var $max_size;

   function LimitedStack ($capacity = 10)  {
      $this->stack(); // call stack's constructor explicitly.
      echo "DEBUG> LimitedStack constructor<BR>\n";
      $this->max_size = $capacity;
   }

   function is_full() {
     return ($this->max_size <= $this->size) ? true : false;
   }

   function push($elem) {
     if ($this->is_full() == false) {
       $this->arrays[$this->size] = $elem;
       $this->size++;
     }
     else {
       echo "stack is full!\n";
     }
   }
}

$inst = new LimitedStack(5);
echo "initial stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n";
for ($i=0; $i < 10; $i++) {
  if (! $inst->is_full() ) {
     $inst->push( ($i*7)%11 );
  }
  else  break;
}
echo "current stack size=".($inst->get_size()),"<BR>\n";
echo "stack is ".($inst->is_empty() ? "empty." : "not empty.")."<BR>\n";
 

คลาส LimitedStack นี้มีคุณสมบัติที่ได้รับมาจากคลาส stack แต่แตกต่างตรงที่ว่า เราได้กำหนดความจุ ของ LimitedStack เอาไว้ โดยตัวแปร $max_size ผู้ใช้จะต้องกำหนดขนาดความจุของออปเจคจากคลาส LimitedStack ก่อนใช้ ถ้าไม่กำหนดก็จะใช้ค่า 10 เป็นค่าความจุโดยอัตโนมัติตามตัวอย่าง (เป็น default parameter)

เมื่อมีการกำหนดความจุก็จะต้องมีการเขียนฟังก์ชันสมาชิกเพิ่มขึ้นอีก ชื่อ is_full()  เพื่อตรวจสอบดูว่า จำนวนของข้อมูลใน stack เท่ากับความจุที่กำหนดไว้แล้วหรือไม่

โปรดสังเกตว่า PHP สนับสนุนการนิยามฟังก์ชันทับฟังก์ชันเดิมของคลาสที่ได้รับคุณสมบัติมา และสิ่งที่จะลืมไม่ได้คือ constructor จากคลาสลูก (child class) จะไม่เรียกใช้ constructor จากคลาสแม่ (parent class) จะต้องมีการเรียกใช้อย่างเจาะจง

ในกรณีที่เราสร้างอาร์เรย์สำหรับเก็บออปเจค เวลาจะใช้ออปเจคแต่ละตัว จะต้องใช้ตัวแปรช่วยตามตัวอย่างต่อไปนี้
 
<?
  // array of objects

class MyObj { 
 var $id;

 function MyObj( $set_id) {
   // $id = $set_id; <-- this does't work if you forget to use $this
   $this->id = $set_id;
 }

 function show() {
   echo "hello world $this->id<BR>\n";
 }
}

// can create the array of objects
$obj_array = array();
$obj_array[] = new MyObj(1);
$obj_array[] = new MyObj(2);
$obj_array[] = new MyObj(3);

// To access each object we must use help variable like follows:
for($i=0; $i < count($obj_array); $i++) {
  $tmp = $obj_array[$i];
  $tmp->show();
}

?>

จากตัวอย่างเราใช้ตัวแปร $tmp ในการเข้าถึงออปเจคแต่ละตัวในถูกเก็บไว้ในอาร์เรย์ $obj_array เนื่องจากเราไม่สามารถเรียกใช้ฟังก์ชันของออปเจคได้โดยตรงถ้าออปเจคอยู่ในอาร์เรย์ เช่น $obj_array[0]->show();